70. urodziny Janusza Zaorskiego

19 września 2017 roku swoje 70. urodziny obchodzi Janusz Zaorski.

Janusz Zaorski urodził się 19 września 1947 roku w Warszawie. W latach 1965-1969 studiował reżyserię w Szkole Filmowej w Łodzi. Zaczynał jako asystent Janusza Morgensterna na planie popularnego serialu telewizyjnego „Kolumbowie”. Jest jednym z najmłodszych twórców w dziejach polskiego kina. Zadebiutował w wieku 23 lat telewizyjną komedią grozy „Na dobranoc”. Potem nakręcił, także telewizyjne, „Kaprysy Łazarza” oraz pełnometrażową fabułę obyczajową „Uciec jak najbliżej”. Zrealizowany w 1974 roku komediowy „Awans” przyniósł młodemu twórcy pierwsze nagrody festiwalowe, m.in. Srebrne Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Janusz Zaorski nie zwalniał tempa. Rok później swoją premierę miała m.in. zrealizowana przez niego „Partita na instrument”, a po niej serial „Zezem” oraz „Pokój z widokiem na morze”.

Doceniony w kraju i zagranicą

Największą popularność i uznanie widzów przyniosły reżyserowi lata 80. Zaczęło się od „Matki Królów” (ekranizacja powieści Kazimierza Brandysa pod tym samym tytułem), która przez wielu znawców kina do dziś uznawana jest za najwybitniejszy obraz w twórczości artysty. Saga rodzinna o matce i jej synach, którą śledzimy od lat 30. do lat 50. XX w., została nagrodzona Srebrnym Niedźwiedziem na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie Zachodnim. Do polskich kin film trafił jednak dopiero w marcu 1987 roku. Za sensacyjno-rozrywkowy „Baryton”, którego akcja toczy się w Polsce tuż przed nastaniem nazizmu w sąsiednich Niemczech, zdobył – ponownie – Srebrne Lwy na festiwalu w Gdańsku. Za „Jezioro Bodeńskie”, będące ekranizacją powieści Stanisława Dygata pod tym samym tytułem, otrzymał Grand Prix na prestiżowym Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno. Natomiast fani i znawcy futbolu, do których należy również sam reżyser, do dziś wspomnianają „Piłkarski poker”, który ukazuje ciemne strony piłki nożnej i demaskuje korupcję w najpopularniejszej dyscyplinie sportu w Polsce.

Reżyser i działacz kultury

Pod koniec lat 80. oraz w latach 90. Janusz Zaorski dzielił swój czas między kolejne filmy („Sprawa kobiet”) i seriale („Panny i wdowy”, „25 (k)latek”) oraz aktywność w instytucjach kultury. W latach 1987-1989 był członkiem Komitetu Kinematografii, od 1991 do 1993 roku prezesem Komitetu ds. Radia i Telewizji, a w latach 1994-1995 przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W 1997 roku nakręcił „Szczęśliwego Nowego Jorku”, gdzie sportretował losy sześciu polskich emigrantów mieszkających na nowojorskim Greenpoincie. Za film, który w polskich kinach obejrzało ponad pół miliona widzów, zdobył nagrodę za reżyserię na festiwalu w Gdyni. Potem wyreżyserował też m.in. „Hakera”, „Syberiadę polską”, a ostatnio fabularyzowany dokument „Pokolenia”, będący swoistym hołdem złożonym wrocławskiej Wytwórni Filmów Fabularnych, w której swoje filmy tworzyli m.in. Sylwester Chęciński, Wojciech Jerzy Has, Kazimierz Kutz, Roman Polański, Agnieszka Holland, Krzysztof Kieślowski, Wojciech Marczewski czy też Krzysztof Zanussi.

Janusz Zaorski został m.in. odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2011). Otrzymał Nagrodę Polskiego Kina Niezależnego 2012 za „całokształt działań na rzecz polskiego kina niezależnego” (2012), „Kryształowego Dzika” za całokształt twórczości na 6. Festiwalu Reżyserii Filmowej w Świdnicy (2013) oraz „Laur Cisowy” za wybitne reżyserskie osiągnięcia na Festiwalu Filmu-Muzyki-Malarstwa „Lato z Muzami” w Nowogardzie (2015). Jest członkiem Europejskiej Akademii Filmowej.   

Marcin Zawiśliński

 

19.09.2017