75. urodziny Wojciecha Pszoniaka

2 maja 2017 roku Wojciech Pszoniak obchodzi 75. urodziny.

Wojciech Pszoniak urodził się 2 maja 1942 roku we Lwowie. Powojenną młodość spędził w Gliwicach. Jest jedną z ikon polskiego kina i jednym z najbardziej znanych polskich aktorów z powodzeniem grających również we Francji. Absolwentem PWST w Krakowie (1968). Do końca lat 70. występował na deskach: Starego Teatru w Krakowie (1968-72), Narodowego (1972-74) i Powszechnego w Warszawie (1974-80) oraz w kabarecie „Pod Egidą”. Na początku lat 80. wyemigrował do Paryża, gdzie mieszka do dziś.

W Polsce i we Francji

Stworzył blisko sto pierwszo- i drugoplanowych kreacji filmowych. Kilka z nich przeszło do historii polskiej kinematografii. W pełnometrażowej fabule zadebiutował jako ojciec Tadka w „Twarzy anioła” Zbigniewa Chmielewskiego. Potem wystąpił m.in. w podwójnej roli, Dziennikarza i Stańczyka, w słynnym „Weselu” Andrzeja Wajdy. Jednak drogę do międzynarodowej kariery otworzyła mu rola w innym filmie tego reżysera. Chodzi o Moryca Welta w nominowanej do Oscara, reymontowskiej „Ziemi obiecanej”. Partnerowali mu tam dwaj inni wybitni aktorzy, Daniel Olbrychski oraz Andrzej Seweryn, którzy później również odnosili sukcesy artystyczne poza Polską.  „Byliśmy młodzi, pełni entuzjazmu, energii i wiary. Pieniędzy nie mieliśmy, o karierze nie myśleliśmy. Byliśmy szczęśliwi, że możemy uczestniczyć w pracach nad tym filmem i kochaliśmy nasze role” – wyznał wiele lat później podczas premiery cyfrowej wersji dzieła, które znalazło się na 4. miejscu w ankiecie tygodnika „Polityka” na „Najciekawsze filmy polskie XX wieku” (1999). Wojciech Pszoniak zdobył za graną przez siebie postać nagrodę za najlepszą rolę męską na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. U Wajdy zagrał jeszcze m.in. Maximiliana de Robespierre’a w polsko-francuskim „Dantonie” oraz tytułową rolę w prezentowanym m.in. na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes „Korczaku”. W swojej filmografii ma też m.in. kreacje w filmach Filipa Bajona („Aria dla atlety”, „Limuzyna Daimler-Benz”), Jerzego Kawalerowicza („Austeria”), Jacka Koprowicza („Mistyfikcja”), Janusza Morgensterna („Mniejsze zło”), Stanisława Muchy („Nadzieja”), Rafaela Lewandowskiego („Kret”), Andrzeja Żuławskiego („Diabeł”) czy też Wiesława Saniewskiego („Wygrany”). Występował także w wielu produkcjach zagranicznych (głównie francuskich, ale też m.in. u Agnieszki Holland w „Gorzkich żniwach” i „Zabić księdza”) u boku takich gwiazd światowego kina jak: Alexandre Arbatt, Gerard Depardieu, Michel Galabru, Ed Harris, Christopher Lambert, Michel Piccoli, Liv Ullmann, Christoph Waltz. W 2008 roku otrzymał francuski Order Zasługi za „wkład w rozwój stosunków polsko-francuskich w dziedzinie kultury”.

Majewski, komedia i laury

Cztery dekady temu po raz pierwszy spotkał się na planie filmowym z Januszem Majewskim. Zagrał wówczas biegłego sądowego podczas procesu w Krakowie w słynnej „Sprawie Gorgonowej”. Po wielu latach przerwy pojawił się w jego autobiograficznej „Małej maturze 1947”. Wcielił się tam w postać majora Trzaski. Wreszcie został obsadzony – jako stroiciel fortepianów Felicjan Zuppe – w „Excentrykach, czyli po słonecznej stronie ulicy”. Film zdobył Srebrne Lwy na Festiwalu Filmowym w Gdyni, a Wojciech Pszoniak, potwierdzając tym sam swój nieprzeciętny talent komediowy, został wyróżniony nagrodą za najlepszą rolę drugoplanową. Wspomniana kreacja spotkała się również z uznaniem członków Polskiej Akademii Filmowej, którzy przyznali mu Orła – Polską Nagrodę Filmową (2016). Jest również odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Ma też swoją gwiazdę w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi.

Marcin Zawiśliński

02.05.2017