Forum SFP na 57. KFF

3 czerwca podczas 57. Krakowskiego Festiwalu Filmowego odbyło się Forum Filmu Dokumentalnego i Animowanego Stowarzyszenia Filmowców Polskich. W spotkaniu udział wzięła dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Magdalena Sroka.W spotkaniu z filmowcami uczestniczył m.in. minister Witold Kołodziejski – przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Prowadzący obrady reżyser Marek Drążewski odczytał nazwiska osób związanych z branżą filmową, które zmarły w ciągu kilku ostatnich miesięcy. Uczestnicy Forum uczcili pamięć zmarłych filmowców minutą ciszy.

Film dokumentalny a reportaż

Uczestniczący w Forum prof. UAM, filmoznawca Mikołaj Jazdon szeroko omówił kwestię różnic pomiędzy filmem dokumentalnym a reportażem, zwłaszcza kładąc nacisk na tradycje dotyczące tego podziału oraz historię polskiego dokumentu. „Film dokumentalny to z jednej strony twórcza interpretacja rzeczywistości (…). Z drugiej strony krytyk może powiedzieć, że film dokumentalny to rodzaj filmowy i jest cała gama gatunków w dokumencie. Opisując dzieje różnych form dokumentalnych tam też mieści się reportaż, notacja dokumentalna. News, migawka, portret dokumentalny i reportaż, czyli relacja z wydarzeń, przy których był obecny reporter z kamerą (…). W polskiej tradycji dokument odgrywał absolutnie wyjątkową rolę (…) i zawsze był tym ambitnym zamiarem, aby powiedzieć coś więcej, coś co pozostanie po latach” – podkreślał, mówiąc m.in. o tym, że już w 1948 roku organizacja World Union of Documentary (Światowe Zrzeszenie Dokumentalistów) opracowało własną definicję filmu dokumentalnego.

„Kwestia rozróżnienia dokument – reportaż ma duże praktyczne znaczenie (…). Podejście do tego jest niezwykle istotne w kwestii rozliczeń finansowych (…). Dobra definicja – ścisła i sprecyzowana pomaga również w dobrym dzieleniu pieniędzy. Żeby dobrze i sprawiedliwie podzielić pieniądze te kategorie powinny być jasne i czytelne oraz jednoznaczne. Takiej wskazówki również oczekuję od Stowarzyszenia” – mówił Witold Kołodziejski, dodając, że w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego są na ukończeniu prace dotyczące nowelizacji Ustawy o Radiofonii i Telewizji oraz nad polską wersją europejskiej Karty Powinności Mediów. Marek Drążewski uzupełnił wypowiedź o informację dotyczącą prac nad nowymi programami operacyjnymi PISF, gdzie jednym z punktów wymagających opracowania jest słownik/glosariusz – „Chcielibyśmy by stał się on obowiązującym w całym przemyśle filmowym, w którym będzie doprecyzowane, kto to jest producent, koproducent oraz podział jak widzimy reportaż, a jak film dokumentalny, jak rozumiemy film animowany trudny – te wszystkie obowiązujące kategorie spróbujemy zamknąć w słowniku dla polskiego przemysłu filmowego. Myślę, że jest to potrzebne zarówno dla urzędników, jak i producentów czy dystrybutorów”.

Obecność filmów w internecie

Wiceprezes SFP Karolina Bielawska mówiła m.in. o tym, kto zarabia na obecności filmów w internecie – nielegalne portale oraz telefonie komórkowe, dzięki działalności których rynek traci ok 100 mln zł rocznie. „To nie jest tylko problem Polski, ale wszystkich twórców europejskich – na naszych filmach oglądanych w internecie zarabiają pośrednicy, a nie twórcy (…). Ja i Dariusz Gajewski byliśmy w Europarlamencie i tłumaczyliśmy posłom, jak ważne jest dla nas, dla polskiej kultury i tożsamości wsparcie i ochrona prawna, jak ważne są tantiemy, które mamy dostawać z internetu. To ważne dla całego środowiska” – podkreślała, zaznaczając, że w Europarlamencie zostały zgłoszone poprawki do dyrektywy unijnej.

Animacja – szanse i zagrożenia

Uczestniczący w obradach prof. Jerzy Kucia opowiedział o symbolicznie obchodzonym Dniu Animacji podczas 57. KFF, kiedy wręczono Smoka Smoków Danielowi Szczechurze i Witoldowi Gierszowi. Tego dnia odbył się również pitching nowych filmów animowanych Animated in Poland.

„Dużo mówiło się o tym, że XXI wiek będzie wiekiem animacji – dzięki nowym technologiom, internetowi i zacieraniu się granic pomiędzy gatunkami filmowymi. To się sprawdziło. Animacja współpracuje z wieloma dyscyplinami. Przestrzeń dla animacji bardzo się poszerza. Autorski film animowany jest jedynie drobną częścią tego, co się dzieje, jest przecież także film dla dzieci, są reklamy. Animacja przenika się z malarstwem, z rzeźbą (…). Pojawiła się masa festiwali – dziś na świecie istnieje ok. 7000 imprez poświęconych animacji. Wiele z nich to jednak imprezy czysto komercyjne” – mówił prof. Jerzy Kucia.

„Potencjał twórczy naszego środowiska jest bardzo duży. Zainteresowanie filmem animowanym – zarówno jego studiowaniem jak i robieniem oraz popularyzowaniem jest bardzo duże. Nawet potencjał młodego pokolenia jest ogromny. Ale tego potencjału potem nie widać na ekranach. Straciliśmy jedno albo dwa pokolenia. Wykształceni animatorzy zarabiają w inny sposób, niż poprzez uprawianie twórczości” – podkreślał, jednocześnie zauważając, że potrzebna jest konsolidacja twórców i producentów animacji.

Głos zabrała także Hanna Margolis – badaczka i krytyczka filmu animowanego. „Film animowany poza obiegiem festiwalowym jest skazany na internet (…). Wiele studiów filmowych rozwija w szeroki sposób swoją obecność i promowanie marki na różnego rodzaju platformach cyfrowych (…). Jednak ta obecność w internecie jest bardzo nieuporządkowana i oprócz obiegu festiwalowego jest właściwie jedynym kontaktem z polskim filmem animowanym. Jest to głównie krótkometrażowy film animowany i powstający wyłącznie z dotacji Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej (…). Czerpanie zysków z tradycyjnie rozumianego autorskiego filmu animowanego tylko przez producenta jest kwestią sporną i trudną” – mówiła Hanna Margolis.

PISF wspiera dokument i animację

„Małymi krokami zmierzamy do tego, żeby zwiększać udział procentowy środków idących na wsparcie dokumentu i animacji” – podkreślała podczas Forum dyrektor PISF Magdalena Sroka, podsumowując ostatni rok i prezentując kwoty wydatkowane na produkcję animacji i dokumentu. „Sesje i działania ekspertów mają charakter ściśle konkursowy (…). W ubiegłym roku mieliśmy znakomitych ekspertów i oni też bardzo uczciwie mówili, że na dany projekt brakuje pieniędzy, ale rekomendują jego powstanie, co pozwoliło mi wesprzeć te projekty z puli dyrektora PISF” – podkreśliła, wspominając o tym, iż polski film dokumentalny i animowany odnosi sukcesy, choć jest osłabiony brakiem wystarczającego wsparcia na rynku audiowizualnym. Dyrektor PISF w swoim wystąpieniu skupiła się na uczestnictwie Instytutu w szeregu strategicznych i długofalowych inicjatyw wspierających promocję filmu dokumentalnego, m.in. takich jak O! Dokument, Pitch the DOC, Doc Lab Poland i Top Doc. Magdalena Sroka zaprosiła również uczestników Forum na spotkanie z polskim koncernem medialnym Grupą ZPR MEDIA, który chce rozpocząć współpracę z polskimi twórcami filmów dokumentalnych. Wydarzenie odbędzie się 12 czerwca o godz. 13:00 w warszawskim kinie Kultura.

Marta Sikorska

05.06.2017