Retrospektywa Daniela Szczechury

Maszyna. Daniel Szczechura.
„Maszyna”. Fot. Era Nowe Horyzonty

 

We Wrocławiu trwa 10. edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Era Nowe Horyzonty. W tegorocznym programie znalazła się retrospektywa działającego od ponad 50 lat twórcy filmów animowanych – Daniela Szczechury.

 

– Nie mam metody. Gdy przystępuję do filmu przyświecają mi dwie idee – żeby to się dało oglądać i żeby nie było głupie, po prostu. Co nie jest tak łatwo osiągnąć… Mój język wziął się stąd, że nie mam wykształcenia plastycznego ani biegłości w operowaniu narzędziem. Dla mnie podstawową sprawą jest idea, a potem dobieram do niej odpowiednią formę. Można powiedzieć, że intelektualizmem pokrywam niedostatki warsztatu – tak w jednym z wywiadów o swojej metodzie pracy opowiadał Daniel Szczechura (ur. 1930 r.).

 

We Wrocławiu, obok filmów mistrza polskiej animacji zaprezentowane zostały filmy studentów Szczechury. Artysta ten przez ponad 30 lat prowadził na Wydziale Grafiki warszawskiej ASP Pracownię Filmu Animowanego. Projekcja ta – zatytułowana „Narybek” otworzyła retrospektywę. Następną prezentacją były szkolne filmy autora „Hobby” (1968 r.).

 

– Daniel Szczechura zaczął swoją edukację od Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie jednak wytrzymał tylko rok. Później ukończył historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, by wreszcie odnaleźć siebie w łódzkiej „Filmówce”. Tyle, że Daniel Szczechura studiował na wydziale operatorskim i ten wydział skończył – nic nie wskazywało, że w przyszlości bedzie zajmował się animacją. Właściwie sprawił to przypadek – jak powiedział mi w wywiadzie, który został opublikowany w książce o jego twórczości – kiedyś zobaczył w łódzkiej szkole filmowej stół trikowy, który był pokryty grubą warstwą kurzu, trochę się nim zainteresował i właściwie dzięki Stanisławowi Śliskowskiemu, z którym razem studiował, zaczął odkrywać możliwości stołu trickowego. I tak narodziły się jego pierwsze filmy – m.in. film dyplomowy „Konflikty” (1960 r.), który jest jeszcze takim kolażem animacji oraz filmu aktorskiego – tak o początkach twórczości animatora mówił przed seansem krytyk Jerzy Armata.

 

W bloku programowym zatytułowanym „Grzechy młodości”, obok animacji takich jak „Maszyna” (1961 r.), „Litera” (1962 r.), „Fotel” (1963 r.) i”Pierwszy, drugi, trzeci” (1964 r.) organizatorzy retrospektywy umieścili trzy etiudy szkolne, przy których Daniel Szczechura pełnił funkcję operatora. Wśród nich widzowie festiwalu obejrzeli dokument „STS 58″(1959 r.) w reżyserii Agnieszki Osieckiej, która również studiowała w łódzkiej szkole. Obok tej krótkiej impresji o Studenckim Teatrze Satyryków (dla którego Szczechura projektował plakaty i dekoracje), w programie seansu znalazły się krótkometrażowe fabuły – „Wizyta” (1962 r.) i „Śmierć i dziewczyna” (1960 r.). Te dwa filmy wyreżyserował Wojciech Solarz, a wystąpili w nich m.in. Elżbieta Czyżewska, Krystyna Sienkiewicz i Adam Pawlikowski.

 

-Te nazwiska: Czyżewska, Sienkewicz, Pawlikowski, Szczechura to nie tylko bliscy współpracownicy, nie tylko artyści związani pewnym zbliżonym spojrzeniem na rzeczywistość i na świat, ale to także pewnego rodzaju krąg towarzyski bliskich przyjaciół (…). Pierwszy już samodzielny film Daniela Szczechury opowiada o prawie jednostki do swobodnej wypowiedzi, o ograniczeniach cenzuralnych – coś, co bardzo często przewija się przez twórczość Daniela Szczechury – takie wołanie o wolność jednostki, a którego to ograniczenia doświadczył sam bardzo dotkliwie, kiedy w 1968 roku zrealizował film „Desant” oparty na monologu kabaretowym Andrzeja Warchała z krakowskiej Piwnicy pod Baranami. Film zamiast na ekrany trafił na półki i przeleżał tam 25 lat – to taki najbardziej zasłużony „półkownik” w dziejach naszej kinematografii”. Prowadzący spotkanie zwrócił również uwagę na pokazywany w tym bloku animowany film „Fotel” z 1963 roku, instruktażowy film o tym, jak się zdobywa władzę. „Teraz, kiedy po tych 47 latach go oglądamy, wydaje mi się, że w naszych czasach, kiedy tak co chwilę mamy jakieś wybory, ten film nabiera dodatkowej aktualności – dodał Jerzy Armata.

 

Retrospektywie Daniela Szczechury towarzyszą dwa wydawnictwa: książka „Hobby Animacja. Kino Daniela Szczechury” pod redakcją Jerzego Armaty oraz wydawnictwo dvd, które inauguruje monograficzną serię wydawniczą Narodowego Instytutu Audiowizualnego, prezentującą twórczość najwybitniejszych polskich animatorów. Na dwóch płytach znajduje się kilkanaście animacji oraz wyjątkowy dokument o Henryku Tomaszewskim – zrealizowany przez Daniela Szczechurę. Więcej o wydawnictwie: www.nina.gov.pl.

31 lipca w festiwalowej kawiarni Szajba odbędzie się spotkanie z Danielem Szczechurą – „Szczerze ze Szczechurą”. Spotkanie poprowadzi Jerzy Armata.

 

10. Międzynarodowy Festiwal Filmowy Era Nowe Horyzonty odbywa się w dniach 22 lipca – 1 sierpnia 2010.

29.07.2010